Eindelijk aanpak manipuleren EN-ISO14119


Eindelijk aanpak manipuleren EN-ISO14119
De machinerichtlijn verplicht ons tot het bouwen van veilige machines, althans, machines die geen noemenswaardig letsel kunnen veroorzaken. Na het inventariseren van mogelijke gevaren moet een machine zodanig worden ontworpen dat deze geen risico voor de gebruiker vormen. Gevaar en risico worden nog steeds met elkaar verward. Risico is gevaar x blootstelling / afwendbaarheid. Dus een gevaar op zich hoeft helemaal geen risico te vormen wanneer je er niet mee in aanraking kunt komen. Kijk, dát wordt nou bedoeld met veilig ontwerpen: De gevaren in het ontwerp opheffen (bijvoorbeeld bewegende delen verder uit elkaar plaatsen zodat knelgevaar niet ontstaat) of, gevaren zodanig in de machine wegwerken dat je er niet mee in aanraking kunt komen.

manipulatie1

Gevaren die écht niet in het ontwerp kunnen worden vermeden moeten vervolgens worden beveiligd met mechanische, elektrische en elektronische voorzieningen. Â

Eén aspect is sterk onderbelicht gebleven: Manipulatie! Een machine kan nóg zo goed zijn beveiligd, maar als het de gebruiker in de weg zit zijn deze beveiligingsvoorzieningen geen lang leven beschoren. Is er geen veiligheidsergonomie, dan zal er worden gemanipuleerd. Manipulatie is overigens geen vies woord. In de machinebouw betekent dit “het bewust veranderen van een veiligheidsfunctie”, ongeacht de tijdsduur en ongeacht het motief. Â

Er is “onbedoelde manipulatie” doordat de operator last ondervindt van de beveiligingen. En er is “bedoelde manipulatie” waarbij systemen tijdelijk worden overbrugd bij onderhoud of afstellen. Onbedoelde manipulatie moet worden tegengegaan. Bedoelde manipulatie moet worden gereguleerd. En het belangrijkst is dat beide vormen van manipulatie beslist niet op elkaar lijken. Dus niet klakkeloos een actuator losschroeven en in de veiligheidsschakelaar steken! Want dat gaan andere personen nadoen.  Wij kunnen urenlang vertellen over allerlei procedurele maatregelen, bewustwording en ergonomie, maar dat is niet waar we naar toe willen in dit artikel. Gelukkig is er een oplossing op komst die machinebouwers gaat dwingen om over manipulatie na te denken. De “manipulatienorm” EN-ISO-14119. Â

Naar verwachting binnen één, hooguit 2 jaar wordt deze in Europa en vervolgens ook in Nederland overgenomen als NEN-EN-ISO 14119. Het woord “manipulatie” komt maar liefst 65 keer voor in deze norm. Het is de opvolger van de EN1088 die in 1995 werd uitgegeven. Destijds stonden daar nagenoeg geen aanbevelingen in tegen manipulatie. Intussen zijn er twee amendementen op deze norm gekomen, de laatste EN1088/A2 was in 2008. Als er amendementen nodig zijn dan is vaak een nieuwe norm op komst. De nieuwe EN-ISO14119 beoogt dat machines niet alleen goed worden beveiligd, maar dat de beveiligingen zowel zeer ergonomisch zijn als tegelijk ook niet manipuleerbaar. Daarbij wordt naar moderne oplossingen verwezen: De huidige stand der techniek. Veiligheidsergonomie en continuïteit van het productieproces gaan hierin hand-in-hand. Volgt men deze norm, dan zal de veiligheid op de machine geen ergernis meer opwekken en zullen de veiligheidsvoorzieningen onmerkbaar hun werk doen en zal het gebruik ervan uitnodigend zijn.  Â

manipulatie2

In technisch opzicht geeft de EN-ISO14119 een aantal additionele technische maatregelen die het omzeilen van veiligheidssensoren en blokkeervoorzieningen voorkomen: Onbereikbaar maken, onafneembaar maken, gecodeerde systemen, relatie tussen proces en toegang controleren, etc… Dit is natuurlijk stap 2 want 1 is ergonomie! Een grappig voorbeeld is onze wasmachine waarvan de deur nog zéker een minuut niet open kan nadat het apparaat klaar is. Heeft u zich er ooit aan geërgerd? Als de schakelaar met een simpel lipje aan de buitenkant had gezeten, had u die misschien gemanipuleerd? En daarom zit hij op een onbereikbare plaats!  Â

manipulatie3

De EN-ISO14119 is voor engineers en constructeurs een prettig leesbare norm met vele tekeningen en illustraties. Â Â

manipulatie4

EUCHNER verzorgt regelmatig lezingen en trainingen over diverse onderwerpen in relatie tot machineveiligheid. De sessies over manipulatie zijn altijd erg interessant en levendig. Het maakt soms felle discussies los, zeker als engineers en operators samen aanwezig zijn. Dit is maar weer een bewijs dat het onderwerp de volle aandacht behoeft van zowel machinebouwer als machinegebruiker. Â

In hoeverre de “manipulatienorm” EN-ISO14119 een dwingend karakter zal hebben is afhankelijk van twee zaken: Ten eerste zal deze norm worden geharmoniseerd. Dit betekent dat wanneer men aan deze norm voldoet, men tevens aan de voorwaarden van de machinerichtlijn voldoet. Een ongeschreven regel is dat de machinebouwer de lijst van geharmoniseerde normen moet raadplegen en bepalen welke normen voor hem van toepassing zijn. De “manipulatienorm” mag dan echt niet buiten beschouwing worden gelaten. Ten tweede mag elke inkoper van machines aanvullende criteria eisen. De inkopende partij moet enigszins onderlegd zijn om in zijn opdracht meer te specificeren dan alleen de machinerichtlijn. Het lijkt mij een goed uitgangspunt dat de inkoper eist dat de machinebouwer in elk geval ook aan de EN-ISO14119 moet voldoen. De machinegebruiker zal hiervan namelijk veel voordeel hebben.  De voordelen die de machinegebruiker ervaart nadat hij een machine in gebruik neemt die aan de “manipulatienorm” voldoet zijn enorm. Tijdens de hele levensduur van de machine zal de kans op manipulatie uiterst gering zijn en hoeft de machinegebruiker veel minder energie in procedures en handhaving te steken. Â

Conclusie: De EN-ISO14119 is een perfect middel tegen manipulatie. Het neemt alle negatieve prikkels weg die veiligheidsvoorzieningen kunnen veroorzaken. Het gevolg is een goede werkomgeving en een ongestoord productieproces. Een machine bouw je in 2 maanden. Met een beetje aandacht voor de EN-ISO14119 heeft de machinegebruiker er 20 jaar profijt van. Moreel zijn we dit verplicht maar met de nieuwe “manipulatienorm” zijn we er ook voor verantwoordelijk. Â

EUCHNER verzorgt lezingen en in-company trainingen op het gebied van machineveiligheid, waaronder ook het onderwerp manipulatie. Raadpleeg www.nen.nl voor de beschikbaarheid van de EN-ISO14119 (NEN-EN-ISO14119) Â

Zie ook: www.en-iso14119.nl of www.en-iso14119.be